ابراهیم حقیقی، طراح گرافیک و فیلمساز در آیین رونمایی از نمایشگاه عکس و پوستر برندگان سینمای ایران، گفت: تغییر سلیقه طراحی پوستر سینمای ایران بسیار سخت بود و تهیهکنندگان هم رضایت نمیدادند که چنین اتفاقی بیفتد.
به گزارش ایرنا، آیین رونمایی از نمایشگاه عکس و پوستر برندگان سینمای ایران با نمایش ۳۰ اثر از آثار برنده سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر، روز ۲۱ شهریور ماه در سالن «فردوس» موزه سینمای ایران برگزار شد.
این آیین، مصادف با روز سینما، با حضور سیفالله صمدیان، عکاس و فیلمساز و ابراهیم حقیقی، مدیر هنری و طراح گرافیک در سالن «فردوس»موزه سینمای ایران برگزار شد و وحید رونقی اجرای این برنامه را بر عهده داشت.
وحید رونقی در این مراسم گفت: «هوالمصور»، عبارت زیبایی است که در تیتراژ آغازین برخی فیلمها به چشم میخورد و هر کسی با یک نام نیک، فیلمش را آغاز میکند که یادی از خدا باشد. امروز یاد میکنیم از کسانی که در به تصویر کشیدن قصهها و تصاویر وجوه مختلف زندگی ما در این سینما نقش داشتند، به شکلی از آنها تقدیر کنیم و گرامی بداریم.
وی افزود: هیچکس شاید فکرش را نمیکرد که سینما در یک قرن و نیم اخیر بتواند زندگی بشر را تحتتاثیر قرار بدهد و جریانساز و محمل گفتوگو باشد. علاوه بر اینکه بتواند اینقدر تصاویر زیبا برای ما بسازد.
رونقی ادامه داد: این نمایشگاه خاطرات فراوانی را زنده کرد، دیدن پوسترها و عکسها از فیلمهای مختلف سینمایی که بسیاری از آنها به خاطرهها پیوستند، حس خوبی دارد، همچنین با دیدن یک عکس و یک پوستر، ما را از سال ۱۴۰۵ برمیدارند و به سالی میبرند که آن آثار اکران شده بودند. آن سالهایی که شاید سینما شبیه به سینمای امروزی نبود و فیلمها در سالنهای قدیمی اما دلپذیر و خاطرهانگیز به نمایش در میآمدند.
نبود فهرست جامع از برندگان بخش اقلام تبلیغاتی جشنواره فیلم فجر
سیفالله صمدیان در ادامه این مراسم درباره جرقه گردآوری آثار برگزیدگان بخش عکس و پوستر جشنواره فیلم فجر گفت: ۲ سال پیش و در هنگام برگزاری چهل و سومین جشنواره فیلم فجر به منوچهر شاهسواری گفتم که چرا نباید برندگان بخش عکس و پوستر سینمای ایران که هر سال در کاتالوگ چاپ میشود یا نمیشود را در یک مجموعه گردآوری نکنیم؟ پاسخ داد که اگر همت این کار را دارید که انجام بدهید، ما هم مشتاق هستیم، ما هم قبول کردیم.
وی افزود: از دو سال قبل و با کمک مدیر روابطعمومی جشنواره فیلم فجر، مسعود نجفی و دیگر همکاران در موزه سینمای ایران و همچنین، عکاسانی که با آنها امکان ارتباط داشتیم، تماس میگرفتیم و از آنها عکس درخواست میکردیم، برمبنای کاتالوگهایی که از روابطعمومی فجر گرفتیم و بعد هم باز از ویکیپدیا چک کردیم، خلاصه، با چه مصیبتهایی روبرو شدیم.
این عکاس درباره نبودن فهرست جامعی از برندگان بخش اقلام تبلیغاتی جشنواره فیلم فجر خاطرنشان کرد: این دوره هم به همت فاطمه محمدی، مدیر موزه سینمای ایران و حس مثبتی که نسبت به این رونمایی در روز ملی سینما وجود داشت، کتاب در دو، سه هفته گذشته به شکل فشرده و با دقت جمعبندی شد و به مرحلهای رسید که فکر کردیم در سالن فردوس، ۳۱ قاب از آثار برتر سینمای ایران را به نمایش بگذاریم که شامل ۱۶ عکس و ۱۵ طرح پوستر است.
صمدیان ادامه داد: آثار به شکلی انتخاب شدهاند که فقط برندگان سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر در بخش عکاسی را در بر میگیرد و اگر کسی چند بار موفق به دریافت سیمرغ شده است، حتما یک اثر از او در اینجا حضور دارد.
وی افزود: ۳ نفر در فهرستی که ما درآوردیم، جا افتاده بودند چون جایی ثبت نشده بود. مثلا اگر دنبال فهرست برندگان در موزه بودیم، آنها نداشتند یا خود فجر هم به همین صورت است. آثار میترا محاسنی، امید صالحی و محمدمهدی دلخواسته هم قرار است به این کتاب اضافه شود.
از طراحی پوستر لالهزاری تا پوستر هنری در سینما
در ادامه این مراسم، ابراهیم حقیقی با اشاره به نحوه همکاری خودش با بنیاد سینمایی فارابی در ایام جوانی عنوان کرد: زمانی که محمد انوار و سیدمحمد بهشتی در تلویزیون بودند و همزمان با ساخت سریال «سربداران»، من به همراه واروژ کریم مسیحی در کنار محمدعلی نجفی برای کار طراحی صحنه بودیم.
وی افزود: تا اینکه بنیاد سینمایی فارابی در سال ۱۳۶۲ تاسیس میشود و سیدمحمد بهشتی از من برای طراحی آرم بنیاد دعوت میکند. این همکاری و تداومش از آن نشان فارابی آغاز شد که در حقیقت، باعث متصل شدن من به بدنه سینمای ایران میشود.
حقیقی درباره نحوه ورود زبان انگلیسی به فرآیند طراحی پوستر سینمایی در ایران، توضیح داد: بعد از چند سال که تصمیم گرفته میشود فیلمهای شاخص ایرانی به جشنوارههای خارجی برود، ایرج تقیپور و علیرضا شجاع نوری مسئول انجام آن میشوند. تعداد زیادی از پوسترها در آن سالها دارای نوشته انگلیسی میشوند و برای اولین بار، علاوه بر زبان فارسی، پوستر انگلیسی هم برای آثار طراحی میشود. پوسترها، شاخصتر و با کلاس اروپایی میشود.
وی درباره روند هنری شدن طراحی پوستر در سینمای ایران گفت: همچنان پوسترهای سر در سینما، مهمترین و نخستین وجهه تبلیغاتی سینما بود که به آنها پوسترهای تک لیستی میگفتند. همه فیلمها دارای پوستر تک لیستی که همان ابعاد ۱۰۰ در ۷۰ است، نبودند. طراحان نخبهای داشتیم مثل آقای هدایت، باطنی و عزیزانی دیگر که پوسترهای سر در سینما را میکشیدند و شیوه رایجی بود.
این طراح گرافیک ادامه داد: اگر اکنون در موزه سینما قدم بزنید یا تاریخچه طراحی پوستر سینمای ایران را مرور کنید، نمونههای فراوانی از آن را مشاهده خواهید کرد که به جز جنس خود فیلم که پر از مشت و لگد، کافه، کاباره و رقص و همهچیز است، آن پوسترها هم همین حال و هوا را داشتند و ملغمه رنگینی از اینها بودند.
حقیقی افزود: عوض کردن این سلیقه بسیار سخت بود و تهیهکنندگان هم رضایت نمیدادند که چنین اتفاقی بیافتد. با هزینه بنیاد سینمایی فارابی تصمیم گرفته شد که فیلمها، دارای دو پوستر شوند که یک پوستر را هنرمندان لالهزار یا پاساژ پلاسکو میکشیدند و دیگری هم که به آن پوستر هنری یا روشنفکرانه میگفتند. مرتضی ممیز، قباد شیوا، آیدین آغداشلو، فرشید مثقالی و من، مامور شده بودیم تا این پوسترهای روشنفکرانه را طراحی کنیم.
وی خاطرنشان کرد: این کار باعث رایج شدن یک متلک شده بود که ما برای خیابان انقلاب به بالا پوستر میزنیم و بقیه همبرای خیابان انقلاب به پایین پوستر میزنند. اینگونه شد که پوستر باعث تقسیم جغرافیای شهر شده بود.
حقیقی تصریح کرد: همچنین، ما بروشورهای تک لت یا دو لت هم طراحی میکردیم که اطلاعات آثار را به جشنوارهها بدهیم و امیدوارم موزه سینما، این نوع پوسترها را هم در اختیار داشته باشد. آنها هم بلا استثنا دارای گرافیک کار شده درخشانی روی جلد هستند.
این هنرمند فیلمساز اضافه کرد: از منظر گرافیکی میگویم که آن بروشورها هم علاوه بر پوسترها، برای ارجاع دادن گرافیک نوین درخشان سینمای ایران قابل استناد هستند. این پوسترها و بروشورها قابلیت رقابت با پوسترها و تراکتهای آثار دیگر کشورهای جهان را داشتند و بسیار شاخص و معروف شده بودند.
فیلم هامون، پوستر نداشت
در ادامه حقیقی درباره تجربه طراحی پوستر فیلم «هامون» ساخته داریوش مهرجویی اظهار کرد: یک روز هارون یشایایی به همراه داریوش مهرجویی سراغم آمدند تا برای «هامون» پوستری طراحی کنم و از آنها خواستم که فیلم را تماشا کنم. باید اضافه کنم که هیچ پوستر فیلمی نیست که بدون دیدن فیلمش، آن را طراحی کرده باشم. غیرممکن است و باید حال و هوای اثر دستم بیاید. حتی شده است روی میز موویلا و در اتاق تدوین بدون اینکه میکس نهایی شده یا حتی باند صدا داشته باشد. حال و هوا که دستم میآمد، شروع به طراحی پوستر میکردم.
حقیقی افزود: «هامون» را که دیدم، بسیار تجربه لذتبخشی بود، با اینکه موسیقی آن کامل نبود و باند صدا هم نداشت. پوستری که طراحی کردم، همان تصویر از هم پاشیده حمید هامون است که همه آن را میشناسند و دیدهاند. هفته بعد از پخشیران زنگ زدند و گفتند پوستر مورد پسند واقع نشد.
وی ادامه داد: حساس شدم که چه پوستری برای این فیلم قرار است سر در سینماها نقش ببندد؟ آن فیلم، پوستر ندارد و تصور میکنم تنها فیلم ایرانی یا تنها فیلم داریوش مهرجویی است که پوستری ندارد. روی سر در سینماها، بنرهای ۳۵ در ۵۰ های افقی زده شده بود که یکی از آنها معروف شد و مربوط به پرترهای از خسرو شکیبایی است در شبی که میخواهد در تاریکی به آن پنجره تیر شلیک کند و فقط زیر آن اسم «هامون» و بقیه اطلاعات نوشته شده است.
حقیقی افزود: زمانی که بنیاد سینمایی فارابی به من اطلاع داد که این فیلم در جشنواره پذیرفته شده، من همان نوشتار فارسی پوستر قبلی را به زبان انگلیسی تغییر دادم و همان به جشنواره ارسال شد. همان نسخه خارجی پوستر مورد پسند واقع و برای من، تجربه جالبی شد.
این طراح گرافیک یادآور شد: وقتی عوامل فیلم از جشنواره برگشتند، به من گفتند که پوستر «هامون» برنده جایزه شده است. آنروزها خبر مثل امروز به راحتی دهان به دهان نمیگشت. در ادامه، «هامون» فراگیر شد، طرفداران و عاشقان فراوانی پیدا کرد و «هامون بازها» به وجود آمد، به طوری که در اطرافیان، نام فرزندشان را هامون گذاشتند. بسیاری از کودکانی که نامشان هامون بود، این روزها تبدیل به مردان برومندی شدهاند.
حقیقی در پایان با اشاره به نحوه شکلگیری جلد اول کتاب «پوسترهای سینمای ایران»، گفت: جا دارد یادی کنم از مسعود محرابی، مدیر مجله فیلم و محمودرضا بهمن پور، مدیر نشر نظر که هر دو در گردآوری کتاب «پوسترهای سینمای ایران» نقش بیبدیلی ایفا کردند.
وی افزود: قرار بود با همراهی محرابی، جلد دوم این کتاب منتشر شود که تا آن سالی که مسعود زنده و محمودرضا هم بود، کتاب گردآوری شد به صورتی که مقدمهای هم برای آن نوشتم. متاسفانه، بعد از فوت مسعود محرابی و تغییرات مجله فیلم، روند چاپ کتاب دیگر پیگیری نشد اما محمودرضا ادامه داد و تمام آثار را تا سال ۱۴۰۲ جمعآوری کرد.
حقیقی اضافه کرد: حاصل کار، یک کتاب جامع و کاملی است از پوسترهایی که مسعود محرابی و محمودرضا بهمنپور هر کدام به نحوی توانستند آنها را جمعآوری کنند. بینظیر است اما با بیمار شدن محمودرضا بهمنپور، باز این کتاب به سرانجام نرسید. امیدوارم یک روز، کسی که دلش برای پوسترهای سینما میسوزد، اقدامی برای چاپ این کتاب کند. موضوع، سرمایه است و چاپ آن، هزینه هنگفتی دارد.
لازم به ذکر است؛ در انتهای مراسم «مروری بر تاریخ عکس و پوستر در سینمای ایران»، از کتاب نمایشگاه عکس و پوستر برندگان سینمای ایران با نمایش ۳۰ اثر از آثار برنده سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر رونمایی شد.
گفتنی است؛ این کتاب همچنان در مرحله چاپ دیجیتال است و چند عنوان از کتاب به عنوان نمونه در مراسم ارائه شد.