محمد میرشکرایی، مردمشناس و چهره ماندگار میراث فرهنگی سهشنبه هفتم مهرماه از مقابل پژوهشگاه میراث فرهنگی و موزه ملی ایران به خانه ابدی بدرقه شد و پیکرش در قطعه نامآوران بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
به گزارش ایسنا، محمد میرشکرایی شنبه چهارم مهرماه ۱۴۰۵ در سن ۸۴ سالگی درگذشت. پیکر او صبح سهشنبه هفتم مهرماه ۱۴۰۵ در حضور خانواده، پژوهشگران میراث فرهنگی، مردمشناسی و باستانشناسی و همچنین جمعی از مقامات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تشییع شد.
فقط ثبت جهانی نوروز برای ماندگار شدن نام میرشکرایی در تاریخ کافی است
سیدرضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در سخنانی بر جایگاه ممتاز محمد میرشکرایی در مردمشناسی و پاسداشت میراث ناملموس ایران تاکید کرد، و گفت: آثار و اندیشههای میرشکرایی بخشی از حافظه فرهنگی این سرزمین باقی خواهد ماند.
او بیان کرد: امروز نام و یاد مردی را گرامی میداریم که نماینده سرمایه ماندگار ما، باورها و اتحاد ما و مبانی فرهنگی این سرزمین بود، مردی که حیات علمی و تلاشهای پژوهشی او در خدمت شناخت و پاسداشت هویت تاریخی و فرهنگی ملت ایران قرار داشت.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با تبیین نسبت میان حیات انسانی، مرگ و ماندگاری اندیشه در منظومه باورهای دینی و فرهنگی جامعه گفت: بر اساس باورهای دینی و اعتقادی ما، انسان با مرگ دنیوی از این جهان فانی به دیار باقی سفر میکند. از این منظر، آنچه میتواند در این لحظات دشوار، تسلیبخش خانواده و بازماندگان این استاد فقید باشد، این حقیقت است که او از میان ما نرفته، بلکه سفر کرده است. اگرچه جسم او در میان ما حضور ندارد، روح، اندیشه و میراث معنویاش همچنان در جامعه زنده خواهد ماند.
او با تاکید بر اینکه فقدان یک شخصیت علمی و فرهنگی را نمیتوان در چارچوب پایان حیات فردی ارزیابی کرد، افزود: ما از انواع سرمایهها، از جمله سرمایه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی سخن میگوییم و هر یک از این سرمایهها در جایگاه خود واجد ارزش و کارکرد هستند، اما سرمایه فرهنگی از ماهیتی متفاوت برخوردار است.
صالحی امیری اظهار کرد: سرمایه فرهنگی نه تنها ماندگار است، بلکه پس از مرگ صاحب آن، ارزش و اثرگذاری این سرمایه میتواند بیش از گذشته آشکار شود و اندیشه و دانش او در تاریخ باقی بماند.
وزیر میراث فرهنگی با بیان اینکه میراث علمی و فرهنگی افراد فرهیخته، از مرزهای حیات فردی فراتر میرود و در ساختار حافظه جمعی و هویت تاریخی جامعه استمرار مییابد، اظهار کرد: امروز یک سرمایه فرهنگی را بدرقه میکنیم، سرمایهای که روح، دانش، تجربه و اندیشه او در میان انسانهای فرهیخته این سرزمین ماندگار خواهد بود. جسم او را به خاک میسپاریم، اما سرمایه ماندگار او باقی خواهد ماند و اندیشهاش در تاریخ ثبت خواهد شد.
او خاطرنشان کرد: ماندگاری شخصیتهای علمی و فرهنگی نه به حضور جسمانی آنان، بلکه به عمق تأثیرگذاری اندیشه، آثار و خدماتی وابسته است که در حیات اجتماعی و فرهنگی جامعه برجای میگذارند. از این رو، پاسداشت چنین چهرههایی در حقیقت پاسداشت حافظه تاریخی و سرمایه معرفتی ملت ایران است.
صالحی امیری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش برجسته محمد میرشکرایی در حوزه مردمشناسی و میراث ناملموس، تلاشهای او را در شناخت، ثبت و معرفی آیینها و سنتهای فرهنگی ایران، بخشی از کارنامه ماندگار پژوهش میراث فرهنگی کشور دانست.
او با اشاره به جایگاه نوروز در منظومه فرهنگی ایران و گسترش حوزه پاسداشت آن در عرصه بینالمللی اظهار کرد: وقتی از نوروز سخن میگوییم، باید بدانیم که اگر امروز این آیین کهن در بلندای میراث فرهنگی جهان جایگاه دارد و در کشورهای مختلف گرامی داشته میشود، بخشی از این دستاورد مرهون تلاشهای این مرد بزرگ و پژوهشگرانی است که عمر خود را برای شناخت، ثبت و معرفی این میراث ارزشمند صرف کردند.
وزیر میراث فرهنگی افزود: امروز در بخشهایی از آسیای میانه، قفقاز و کشورهای همسایه ایران، نوروز به عنوان یکی از جلوههای برجسته میراث فرهنگی و معنوی گرامی داشته میشود. نوروز یکی از سرمایههای بزرگ معنوی ملت ایران و از عناصر پیونددهنده فرهنگی میان جوامع و ملتهای منطقه است و ثبت و تداوم حیات آن، حاصل کوشش جمعی از پژوهشگران، اندیشمندان و فرهیختگانی است که در این مسیر نقشآفرینی کردهاند و محمد میرشکرایی از چهرههای مؤثر این عرصه بود.
او با تاکید بر اهمیت تاریخی و فرهنگی این دستاورد ادامه داد: اگر در تمام عمر این مرد بزرگ، تنها همین یک کار انجام شده بود، برای ماندگاری نام او در تاریخ کافی بود، حال آنکه او در طول سالیان فعالیت علمی و پژوهشی خود، صدها اثر و فعالیت پژوهشی از خود به یادگار گذاشت و سهمی ارزشمند در شناخت و صیانت از میراث فرهنگی ایران ایفا کرد.
صالحی امیری تاکید کرد: ارزش این تلاشها را باید فراتر از دستاوردهای فردی و علمی یک پژوهشگر دید؛ چراکه شناخت و مستندسازی آیینها، سنتها و شیوههای زیست فرهنگی، به معنای صیانت از بخشی از هویت تاریخی جامعه و انتقال آن به نسلهای آینده است.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در ادامه با تبیین جایگاه مردمشناسی در منظومه علوم انسانی و مطالعات میراثفرهنگی، این حوزه را یکی از بنیادیترین عرصههای شناخت فرهنگ، هویت و تجربه تاریخی جوامع توصیف کرد و گفت: وقتی از مردمشناسی سخن میگوییم، در واقع از اقیانوسی با اعماق فراوان سخن میگوییم، اقیانوسی که هر اندازه در آن پژوهش و کاوش کنیم، همچنان بخشهای ناشناخته بسیاری پیش روی ما باقی خواهد ماند.
او افزود: محمد میرشکرایی یکی از مردمشناسان بزرگ این سرزمین بود که سالهای عمر خود را برای شناخت، ثبت و معرفی فرهنگ مردم ایران صرف کرد. اهمیت کار او در این بود که فرهنگ را نه پدیدهای ایستا و محدود به آثار مادی، بلکه مجموعهای زنده از باورها، آیینها، سنتها، مناسبات اجتماعی و تجربه زیسته مردم میدانست؛ مجموعهای که شناخت و صیانت از آن، مستلزم پژوهش مستمر و نگاه عمیق علمی است.
صالحی امیری با تاکید بر ضرورت تداوم مسیر علمی و پژوهشی پیشکسوتان میراثفرهنگی یادآور شد: میراث فرهنگی بخش مهمی از هویت این سرزمین در دانشها، آیینها، سنتها و شیوههای زندگی مردمانی نهفته است که طی قرنها این فرهنگ را شکل داده و به نسلهای بعد منتقل کردهاند. مردمشناسان با ثبت و تحلیل این وجوه از حیات اجتماعی، نقشی اساسی در صیانت از حافظه فرهنگی و استمرار هویت تاریخی ملت ایفا میکنند.
او با اشاره به نقش تاریخی نسلهای مختلف متخصصان و پژوهشگران در شکلگیری و اعتلای نظام میراث فرهنگی کشور افزود: اگر امروز موزهها و مراکز فرهنگی کشور از هویت و حیات برخوردارند و میراث فرهنگی ایران در عرصه جهانی میدرخشد، این دستاورد حاصل تلاش پیوسته نسلهای مختلفی از پژوهشگران، اندیشمندان، متخصصان و خدمتگزاران این حوزه است، انسانهایی که بخش مهمی از عمر و توان علمی و حرفهای خود را در مسیر شناخت، حفاظت و معرفی میراث این سرزمین صرف کردهاند و محمد میرشکرایی نیز بخشی ارزشمند از این کارنامه تاریخی را رقم زده است.
صالحی امیری اظهار کرد: این گستره عظیم از میراث تاریخی و فرهنگی، حاصل تداوم تمدنی و انباشت تجربه و خلاقیت نسلهای متوالی ایرانیان است، اما شناخت، ثبت، حفاظت و معرفی آن بدون کوشش علمی و تخصصی پژوهشگران و پیشکسوتان این حوزه امکانپذیر نبوده است. بخشی از این مسیر پرافتخار، مرهون تلاش مردانی است که عمر خود را وقف شناخت و معرفی فرهنگ و میراث این سرزمین کردند.
وزیر میراث فرهنگی یادآور شد: نام و آثار محمد میرشکرایی در تاریخ مردمشناسی و میراثفرهنگی ایران باقی خواهد ماند و پاسداشت چنین شخصیتهایی، در حقیقت پاسداشت دانش، هویت و حافظه تاریخی ملتی است که میراثفرهنگی را سرمایهای زنده برای ساختن آینده میداند.
نباید اجازه دهیم مشکلات اقتصادی و معیشتی بر فرهنگ اصیل ایرانی تأثیر بگذارد
ولیالله بیاتی، نماینده مردم تفرش، آشتیان و فراهان در مجلس شورای اسلامی، درباره جایگاه محمد میرشکرایی در شهر زادگاهش، تفرش، گفت: مردم این منطقه قدردان زحمات و تلاشهای این استاد بزرگ بودند. استان مرکزی همواره مهد مفاخر و دانشمندان بزرگی بوده است و بخش قابل توجهی از این مفاخر از شهرستانهای آشتیان و تفرش برخاستهاند.
بیاتی همچنین از همسر میرشکرایی به دلیل همراهی و مراقبت از این استاد در طول سالهای زندگی قدردانی کرد و به فرزندان و خانواده او تسلیت گفت.
نماینده مردم تفرش، آشتیان و فراهان با اشاره به ارتباط میرشکرایی با زادگاهش گفت: استاد همواره برای مسائل فرهنگی تفرش دغدغه داشت و تأکید میکرد که باید به ظرفیتهای فرهنگی و موزه این شهرستان کمک شود تا این مجموعه رونق پیدا کند و به محلی برای بازدید گردشگران تبدیل شود.
او ادامه داد: علاقهمند بودیم این استاد بزرگ در تفرش به خاک سپرده شود تا بتوانیم بیشتر در خدمت او و خانواده محترمشان باشیم، اما خانواده تشخیص دادند که مراسم خاکسپاری در تهران انجام شود. با این حال، یاد ایشان از ذهن تاریخ ایران پاک نخواهد شد.
بیاتی با اشاره به سخنان وزیر میراث فرهنگی درباره ماندگاری فرهنگ گفت: فرهنگ در کشور ما و در جامعه انسانی همواره ماندگار است. ممکن است نتوانیم یک کار فرهنگی را مانند یک ساختمان بهصورت عینی به دیگران نشان دهیم، اما فرهنگ کشور مدیون دانشمندانی مانند استاد میرشکرایی است و این میراث فرهنگی ماندگار خواهد بود.
او مردمشناسی را دانشی مهم برای شناخت جامعه دانست و افزود: اگر انسانهایی که در یک جامعه زندگی میکنند یکدیگر را بشناسند، آن جامعه کمتر دچار اختلاف و معضلات اجتماعی میشود. یکی از موضوعاتی که استاد بر آن تأکید داشت، ضرورت توجه به مردمشناسی و شناخت انسانها و جوامع بود.
نماینده مردم تفرش، آشتیان و فراهان در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: انسانها در آفرینش، چهره، خلقیات، اندیشه و تصمیمگیری با یکدیگر متفاوت هستند. شناخت این تفاوتها و قرار دادن هر انسان در جایگاه خود و رعایت اصول اخلاقی میتواند به شکلگیری جامعهای بافرهنگ، رو به جلو و برخوردار از درک متقابل کمک کند.
بیاتی تأکید کرد: نباید اجازه دهیم مشکلات اقتصادی و معیشتی امروز کشور بر فرهنگ اصیل ایرانی تأثیر بگذارد. فرهنگ ایران فرهنگی گرانبهاست و باید آثار و پژوهشهای برجایمانده از استاد میرشکرایی منتشر شود تا نسل جدید و جوانان آنها را مطالعه کنند و فرهنگ اصیل ایرانی با قدرت به نسلهای آینده منتقل شود.
میرشکرایی هر آنچه در اختیار داشت مشتاقانه برای انتقال دانش به نسل بعد به کار میگرفت
علی دارابی، قائم مقام وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و معاون میراثفرهنگی کشور، گفت: امروز در مراسم بدرقه مردی شرکت کردهایم که نقش بزرگی در معرفی ارزشهای میراثفرهنگی ایران به جهان داشت. او نمادی از اخلاق، علم و دانش همراه با عمل و پایبندی به اخلاق بود.
او ثبت جهانی نوروز را از جمله اقدامات مهمی دانست که محمد میرشکرایی در آن نقش داشت و افزود: اگرچه استاد میرشکرایی در این زمینه نقش شایستهای داشت، اما خدمات ارزشمند او به همین موضوع محدود نمیشود و آثار مکتوب، دانشآموختگان و شاگردانی که در مکتب او تربیت شدند، بخشی از میراث ماندگار این استاد هستند.
معاون میراث فرهنگی به برگزاری نخستین دوره معرفی چهرههای ماندگار میراثفرهنگی اشاره کرد و گفت: در این مراسم نیز همسر گرامی استاد حضور داشتند و تبسم همیشگی او برای بسیاری از ما خاطرهانگیز بود. میرشکرایی در ارتباط با دانشجویان و شاگردان خود نیز از هیچ کمکی دریغ نمیکرد و هر آنچه را در اختیار داشت، مشتاقانه برای انتقال دانش به نسل بعد به کار میگرفت.
او با تأکید بر اهمیت دانش اثرگذار و فرامرزی افزود: دانش زمانی میتواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد که دایره آن فراتر از مرزها و در عرصه بینالمللی مطرح شود و ارزشهای فرهنگی یک جامعه را به جهان معرفی کند.
دارابی ادامه داد: راز بقای ایرانیگری در طول قرنها به عوامل مختلفی از جمله زبان فارسی، دین اسلام، وحدت ملی و آثار و ارزشهای فرهنگی وابسته بوده است و یکی از عوامل مهم در تداوم این هویت، تلاش دانشمندانی است که راههای نرفته را برای نسلهای بعد هموار کردند و مجهولات را به دانش تبدیل کردند.
میرشکرایی دانشمندی برجسته و انسانی اخلاقمدار بود
محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، در این آیین گفت: نخستین بار در سال ۱۳۷۷ و زمانی که مسئولیت میراث فرهنگی استان کردستان را بر عهده داشتم، با استاد میرشکرایی آشنا شدم. او در آن زمان مدیر پژوهشکده مردمشناسی در معاونت پژوهشی فرهنگی مشغول بود.
زارعی با اشاره به نقش میرشکرایی در توسعه فعالیتهای مردمشناسی در استانهای مختلف کشور افزود: در جریان فعالیتهای پژوهشی، نمونههای مهمی از کارهای مردمشناسی در استانهایی مانند قزوین و کرمان شکل گرفت و بخشی از ظرفیتهای اسناد و کتابخانه در کرمان نیز با راهنمایی و حمایت او سامان یافت.
رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، میرشکرایی را دانشمندی برجسته در حوزه مردمشناسی و در عین حال انسانی اخلاقمدار توصیف کرد و گفت: یکی از چیزهایی که از او آموختم، شیوه رفتار و اخلاق بود.
او ادامه داد: نگاه استاد میرشکرایی به میراث فرهنگی تنها به کاوشهای باستانشناسی و اشیای تاریخی محدود نمیشد. او میراث را در حافظه مردم، تجربه زیسته آنان و آنچه در زندگی روزمره مردم وجود دارد نیز جستوجو میکرد و بر ضرورت ثبت و مستندسازی این بخش از میراث فرهنگی تأکید داشت.
زارعی افزود: میرشکرایی در طول سالهای فعالیت خود برای ثبت، مستندسازی و انتشار این دانش و تجربه تلاش بسیاری کرد و بخش مهمی از میراث علمی او را همین آثار و پژوهشها تشکیل میدهد.