تهیهکننده سینما با اشاره به نگاه علی حاتمی به وقایع تاریخی ایران گفت: داستانهای تاریخی علی حاتمی، روایتی از تاریخ است بدون اینکه به حقایق تاریخی خیانت کند یا آنها را تغییر بدهد و این را بارها در برابر کسانی که میخواستند از مسائل تاریخی یا سینمای تاریخی او خرده بگیرند، تذکر داده است.
به گزارش ایرنا، نسخه اصلاح و مرمتشده فیلم ماندگار «ستارخان» ساخته زندهیاد علی حاتمی، در آستانه روز ملی سینما، پنجشنبه (۱۹ شهریورماه) با حضور محمدمهدی دادگو تهیهکننده باسابقه سینمای ایران در سالن «سینماتوگراف» موزه سینمای ایران به نمایش درآمد.
در ابتدای نشست، بهناز شیربانی مجری برنامه ضمن عرض خیر مقدم به حضار گفت: امشب، سومین شبی است که برخی از مهمترین فیلمهای تاریخ سینمای ایران را مرور میکنیم. شب اول متعلق به زندهیاد ناصر تقوایی با فیلم «ای ایران» بود و شب دوم، فیلم «تنگسیر» ساخته امیر نادری به نمایش درآمد. امشب هم فیلم تحسینشده «ستارخان» به کارگردانی زندهیاد علی حاتمی را خواهیم دید. بار دیگر لازم است از تلاشهای لادن طاهری مدیر فیلمخانه ملی ایران برای اصلاح و مرمت این فیلمها تقدیر کنم که باعث شدند ما در این پنج روز بتوانیم فیلمها را با بهترین کیفیت ببینیم.
سپس محمدمهدی دادگو تهیهکننده با سابقه سینمای ایران در این نشست درباره عشق علی حاتمی به ایران اظهار کرد: در ابتدا، از همه همکاران فیلمخانه ملی ایران و لادن طاهری مدیر فیلمخانه به سهم خودم، به سهم علی حاتمی و به سهم اهالی سینما سپاسگزاری میکنم.
وی گفت: حکایت علی حاتمی با «ستارخان»، حکایتی مفصل است و قدمتی بیش از ۵۰ سال دارد. در زمان ساخت این فیلم، من با حاتمی همکاری نداشتم و از سال ۱۳۵۶، همکاری من با او با ایده «جاده ابریشم» آغاز شد و تا لحظه مرگ او، این همکاری و همنشینی ادامه یافت. این همنشینی موجب میشد هر از گاهی او از گذشته خودش سخن بگوید و آن گذشته پر فراز و نشیبی بود که حاتمی از جوانی با نمایش و تئاتر شروع کرده بود. علی حاتمی عاشق ایران بود. ایران، نه به معنی شعاری بلکه به معنی همه سنتها، همه تاریخ، همه سربلندی ها و حتی همه اشیا، ابنیه، قصهها، مراسم، اعتقادات و غیره.
دادگو در تشریح نگاه علی حاتمی به وقایع تاریخی سرزمین ایران خاطرنشان کرد: وقتی از گذشته نزدیک صحبت میکنیم، این گذشته نزدیک به بسیاری از وقایع، اتفاقات و نظریاتی آلوده است که به تقویم و نه به تاریخ تعلق دارد. یک گذشته دور میتواند ما را روشنتر به قضاوت تاریخی برساند. در هنر سینما هرگز ادعای این وجود ندارد که وقتی به سمت فیلم تاریخی میرویم، جز به جز تاریخ را مانند یک تاریخنگار و تاریخنویس به تصویر بکشیم. اگر هم در گوشههایی چنین عملی صورت بگیرد، به شکل مستند است.
این تهیهکننده افزود: علی حاتمی، تاریخ را از پنجره خودش نگاه میکرد و براساس آن مینوشت. داستانهای تاریخی علی حاتمی، روایتی از تاریخ است بدون اینکه به حقایق تاریخی خیانت کند یا آنها را تغییر بدهد و این را بارها و بارها در برابر کسانی که میخواستند از مسائل تاریخی یا سینمای تاریخی او خرده بگیرند، تذکر داده است. او گوشزد میکرد که تاریخنگار نیست و من از کنار وقایع تاریخی بدون لطمه زدن به آنها قصه خودم را روایت میکنم.
وی درباره نحوه ورود علی حاتمی به سینما بیان کرد: اگر گذشته سینمایی علی حاتمی را پس از دوران حضور او در عرصه نمایش پی بگیریم، او با یک فیلم موزیکال و شاید بتوان گفت نخستین فیلم موزیکال سینمای ایران وارد این عرصه میشود و جسارت او در عرصه فیلمسازی از همین جا به منصه ظهور میرسد.
دادگو، نگاه علی حاتمی به موفقیت در گیشه سینما را اینگونه توصیف کرد: «حسن کچل»، یک فیلم موزیکال است و بعد آن، «طوقی»، «بابا شمل»، «قلندر» و «خواستگار» را میسازد که تعدادی از آنها در گیشه ناموفق هستند اما او اصلا رها نمیکند چون میخواهد متلها، داستانها، قصههای کوچهها و قصههای مردان و قلندران را تعریف کند و به یادگار بگذارد. تعدادی از تهیهکنندگان از علی حاتمی ایراد میگرفتند که چرا فیلمهای او در گیشه شکست میخورد و اصلا برای او مهم نیست. حاتمی مطمئن بود راهی که میرود، درست است.
این تهیهکننده سینما گفت: تمام قصههایی که حاتمی روایت میکند، بدون زمان است و در زمان قصههای مادرِ علی حاتمی رخ میدهد چون مادرش برای حاتمی قصههایی تعریف کرده و بعدا، این قصهها به این شکل نمایش داده میشود. اولین فیلم تاریخی علی حاتمی، همین «ستارخان» است که اثری غریب و مهجور است. در دوران کوتاه نمایش «ستارخان»، به حاتمی ستم میشود بنابراین به سمت تلویزیون پناه میبرد. رضا قطبی در تلویزیون از این رانده شده وزارت فرهنگ و هنر آن زمان استقبال میکند و او در سال ۱۳۵۲، «داستانهای مولوی» را میسازد که یک مجموعه کوتاه تلویزیونی درباره داستانهای مثنوی معنوی است.
وی افزود: سعید مستغاثی، یک مقاله به نام «مرغ سحر ناله سر کن» دارد که همه ببیندگان «ستارخان» لازم است آن را مطالعه کنند تا ببیند چه بر سر حاتمی و این فیلم آمد. بعد از ساخت اثر، برای «ستارخان» یک نمایش خصوصی با حضور برخی نمایندگان مجلس آن زمان ترتیب میدهند که مورد اعتراض آنها قرار میگیرد که این تحریف تاریخ و کوچک کردن یک سردار ملی و یکی از سران نهضت مشروطیت است البته که حاتمی، این سردار ملی را مثل همه ایران دوستان و همه کسانی که ایران را دوست داریم، نمایش میدهد و نمیخواهد درباره او غلو کند تا بعدا از آن بهرهبرداری کنند.
دادگو بیان کرد: فیلم «ستارخان» در اسفند ۱۳۵۱ به مدت ۱۰ روز اکران میشود و در همان زمان، نمایندگان مجلس یک جلسه غیرعلنی راجع به این فیلم تشکیل میدهند و اعلام میکنند که اثر، منافی و مغایر منافع ملی است و باید از پرده پایین بیاید. هر چقدر پرویز صیاد و دیگران کوشش میکنند نمیتوانند جلوی این اتفاق را بگیرند و «ستارخان» از آن موقع تا کنون در محاق توقیف بوده است. بعد از انقلاب اسلامی میتوانست به نمایش دربیاید که شاید ضرورتی پیدا نمیکرده چون نسخه قابل نمایشی وجود نداشته است.
نمایش «ستارخان» بخشی از برنامه نمایش آثار شاخص و مرمتشده سینمای ایران است که به مناسبت روز ملی سینما ، موزه سینما با همکاری فیلمخانه ملی ایران تدارک دید. «ستارخان» محصول سال ۱۳۵۱ است و علی نصیریان، عنایت الله بخشی، عزت الله انتظامی، پرویز صیاد در آن ایفای نقش کرده اند.