۱۸ شهریور سالروز درگذشت علینقی وزیری از چهرههای اثرگذار موسیقی معاصر ایران است که با نوآوری در آموزش، آهنگسازی و شیوه ارائه موسیقی ایرانی، مسیر تازهای در موسیقی کشور گشود اما آنچه سرگذشت این موسیقیدان برجسته را برای گلستانیها جذاب میکند، بازگشت بخشی از ریشه خانوادگی وزیری به سرزمین تاریخی استرآباد و شهر نوکنده است.
به گزارش ایرنا، نام علینقی وزیری برای چند نسل از علاقهمندان موسیقی ایران با تار، آموزش موسیقی، آهنگسازی و تلاش برای تحول در موسیقی ایرانی گره خورده است چرا که او در روزگاری متفاوت، نگاه تازهای به موسیقی داشت و کوشید آموزش این هنر را از شیوههای سنتی به سمت روشی نظاممند و علمیتر سوق دهد.
وزیری در تهران به دنیا آمد، اما ریشه خانوادگی او از سوی مادر به گلستان میرسد و مادرش، «بیبیخانم استرآبادی»، از زنان نامدار و پیشرو دوره قاجاریه در نوکنده در غرب این استان متولد شد.
بیبیخانم استرآبادی چهرهای شناختهشده در تاریخ اجتماعی و فرهنگی کشور و از پیشگامان آموزش زنان بود که برای اولین بار در ایران مدرسه «دوشیزگان» را برای آموزش دختران بنیانگذاری کرد که در آن روزگار، حرکتی پیشرو و کمسابقه به شمار میرفت.
مردی که ساز تازهای برای موسیقی ایران کوک کرد
علینقی وزیری در دورهای وارد عرصه موسیقی شد که آموزش این هنر اغلب بر رابطه استاد و شاگرد و انتقال سینهبهسینه استوار بود اما او با شناخت موسیقی ایرانی و آشنایی با مبانی موسیقی غربی، تلاش کرد نگاه تازهای به آموزش و اجرای موسیقی ایرانی ایجاد کند.
تار، ساز اصلی او بود اما فعالیتها وزیری فقط به نوازندگی محدود نماند و آهنگسازی، آموزش، تالیف و پژوهش بخش مهمی از زندگی حرفهای او را تشکیل داد و در شکلگیری جریان نوین موسیقی ایران نقش مهمی ایفا کرد.
کتاب «دستور تار» از آثار مهم وزیری در این زمینه است و تلاشهایش برای آموزش نظاممند موسیقی ایرانی از جمله ویژگیهایی است که نام او را در تاریخ موسیقی کشور متمایز میکند.
Download
استاد وزیری برای نشان دادن ظرایف موسیقی ایرانی و تغییرات ربعپردهای، دو علامت مشهور «سُری» و «کُرُن» را در نتنویسی موسیقی ایرانی به کار گرفت که این نشانهها بعدها به بخشی شناختهشده از شیوه ثبت موسیقی ایرانی تبدیل شد.
وزیری همچنین نظریه تقسیم «اکتاو» به ۲۴ قسمت مساوی را مطرح کرد و در پی آن بود که امکان گفتوگو و ترکیب میان موسیقی ایرانی و برخی مبانی موسیقی غربی فراهم شود.
این نگاه در آن زمان ساده و بیحاشیه نبود و تلاش وزیری برای وارد کردن شیوههای جدید نتنویسی و نظریههای تازه به موسیقی ایرانی، با مخالفت بخشی از جریان سنتگرا روبهرو شد با این حال او مسیر خود را ادامه داد.
وزیری در کنار فعالیتهای آموزشی و نظری، آهنگسازی را نیز دنبال کرد و آثاری مانند «ای وطن»، «دخترک ژولیده» و «مارش ظفر» از او به یادگار باقی مانده که نام وزیری را در حافظه موسیقی ایران ماندگار کردهاند.
او در آهنگسازی و ارکستراسیون تلاش کرد میان ظرفیتهای موسیقی ایرانی و امکانات موسیقی کلاسیک غربی ارتباط برقرار کند که این تجربه در دوره خود رویکردی تازه به شمار میرفت.
همچنین یکی دیگر از مهمترین میراثهای وزیری تربیت نسلی از هنرمندان است.
ابوالحسن صبا، روحالله خالقی، موسی معروفی، حسنعلی ملاح و حسین سنجری از جمله شاگردان و هنرمندانی بودند که از جریان آموزشی وزیری تاثیر پذیرفتند.
وزیری همچنین با راهاندازی «کلوپ موزیکال» فضایی برای برگزاری کنسرت، سخنرانی و فعالیتهای فرهنگی ایجاد کرد و در توسعه حضور اجتماعی موسیقی و هنر نقش داشت.
او بعدها در دانشگاه تهران نیز تدریس کرد و در حوزه هنر و زیباییشناسی فعالیت داشت و در مقاطعی مسئولیتهایی در حوزه موسیقی و فعالیتهای مرتبط با رادیو و مجله موسیقی بر عهده گرفت.
یکی از کارهای بزرگی که کلنل وزیری در خدمت به موسیقی ایران انجام داد، برپایی مدرسه عالی موسیقی است.
استاد وزیری در سال ۱۲۹۷ خورشیدی به فرانسه رفت و سه سال در هنرستان عالی پاریس به تحصیل موسیقی پرداخت و سپس دو سال نیز به آلمان رفت و فراگیری علم موسیقی را ادامه میدهد.
وزیری پس از آن در اسفند ماه سال ۱۳۰۲ به ایران بازگشت و در همین سال مدرسه عالی موسیقی را تاسیس کرد که در این مدرسه عالی موسیقی نتنویسی، مبانی نظری موسیقی ایرانی و موسیقی غربی، سلفژ و هارمونی به هنرآموزان آموزش داده میشد.
بیبیخانم استرآبادی و فرزندش کلنل علینقی وزیری هر یک در دو عرصه متفاوت، بخشی از جریان تحول فرهنگی ایران را نمایندگی کردند.
مادر برای گسترش آموزش زنان و فرزند برای تحول در آموزش و ساختار موسیقی تلاش کردند و همین پیوند خانوادگی، نام وزیری را به بخشی از تاریخ فرهنگی گلستان نیز گره میزند و در استانی که در طول تاریخ، چهرههای متعددی را در حوزههای ادبی، هنری و فرهنگی به ایران معرفی کرده است، نام او را ماندگار کرد.
علینقی وزیری ۱۸ شهریور ۱۳۵۸ در تهران درگذشت.