آبتین گلکار با بیان اینکه الگورتیم هوش مصنوعی در حال حاضر معطوف به ترجمه ادبی نیست، میگوید: بسیاری از اوقات هوش مصنوعی خوب ترجمه میکند یا دست کم از میانگین کیفیت ترجمههای موجود در بازار عقب نمیماند.
آبتین گلکار - مترجم زبان روسی - در گفتوگو با ایسنا، درباره استفاده یا کمک از هوش مصنوعی برای ترجمه ادبی و تأثیر این موضوع بر کیفیت آثار، اظهار کرد: این مسئله ابعاد مختلفی دارد و با یک نمونه نمیتوان به صورت کلی قضاوت کرد. ممکن است، نمونههای خوب یا نمونههای بدی از ترجمهٔ ماشینی داشته باشیم و بر اساس نمونهها نمیشود حکم کلی داد که آیا کیفیت ترجمهٔ ادبی با هوش مصنوعی مطلوب است یا نه؟ با توجه به اینکه هوش مصنوعی روزبهروز هم پیشرفت قابل توجهی دارد، باز نمیشود در این باره نظر قطعی داد.
او با بیان اینکه در حال حاضر الگوریتم ترجمه با هوش مصنوعی معطوف بر ترجمه متن ادبی نیست، گفت: هوش مصنوعی بیشتر برای ترجمهٔ متونی چون قراردادها، اسناد، متون حقوقی و متنهای غیر ادبی طراحی شده است. در متنهای ادبی الگوریتمهای دیگری مورد نیاز است؛ زیرا متن ادبی تأویلپذیر است و در بسیاری از موارد کلمات از معنای اصلی خود خارج میشوند. البته اگر به هوش مصنوعی این مسئله را بگوییم، آن را لحاظ میکند، ولی به هر حال، هنجارگریزیهای متن ادبی معمولاً یکی از جاهایی است که بیشترین خطای ترجمه را در هوش مصنوعی ایجاد میکند.
این مترجم افزود: زمانی میگفتیم «گوگل ترنسلیت» مترجم خوب و قابل اعتمادی نیست، اما در حال حاضر هوش مصنوعی تا اندازهٔ زیادی قابل اعتماد است. کسی فکر نمیکرد ترجمه هوش مصنوعی به این سطح برسد، اما الان رسیده و مرتب هم بهتر میشود.
گلکار با بیان اینکه گاه از هوش مصنوعی در روند ترجمه کمک میگیرد، خاطرنشان کرد: گاهی به نتیجه خوبی میرسم و گاه هم نتیجه بدی میگیرم و از مسیر درست دور میشوم، اما در مجموع هوش مصنوعی مفید است. راهنماییهایش شبیه ویکیپدیا است و نمیشود آن را چشمبسته پذیرفت؛ حتما باید خودمان هم آن را بسنجیم و در نهایت خود مترجم باید تصمیم بگیرد اما خیلی وقتها کمککننده خیلیخوبی است.
او سپس بیان کرد: مترجمان حرفهای شخصیت حرفهای مستقلی دارند که بعد از مدتی در کتابها نمود پیدا میکند. خوانندگان نیز این شخصیت را هم در انتخاب کتاب و هم شیوهٔ ترجمهٔ او تشخیص میدهند و بر همین اساس، کار برخی از مترجمان را میپسندند و کار برخی هم با سلیقهشان همخوان نیست. این شخصیت مستقل را فعلاً در ترجمههای هوش مصنوعی نمیبینیم و متن، هویت مستقل پیدا نمیکند. به همین دلیل، فکر میکنم استفادهٔ کامل از هوش مصنوعی برای یک مترجم که شخصیت مستقل در او شکل گرفته گامی رو به عقب است، هرچند که خود متن را ویرایش و مقابله کند.
مترجم «دکتر ژیواگو» و «خیابانی دنج در قلب مسکو» ادامه داد: البته نمیتوان اثری را که به طور کامل با هوش مصنوعی ترجمه شده است، نفی کرد و گفت که اثر بدی است. ممکن است کسی که متن ترجمهشده هوش مصنوعی را سرپرستی و ویرایش میکند، نتیجهٔ خوبی بگیرد.
آبتین گلکار در پاسخ به این پرسش که مسئله رقابت در بازار کتاب برای ترجمه سریعتر، چقدر بر موضوع استفاده از هوش مصنوعی تأثیر دارد، با تأکید بر این که باید نمونهها را سنجید، گفت: قبل از هوش مصنوعی هم نمونههای مسابقه برای ترجمه کتابهای پرفروش را داشتیم که معمولا سرعت، دقت را کم میکند. اما بهنظرم در اینجا استفاده از هوش مصنوعی میتواند بهتر باشد و حتی خطا را پایینتر بیاورد. بنابراین اینکه استفاده از هوش مصنوعی خوب بوده یا بد را باید موردی بررسی کرد. مثلاً دربارهٔ کتاب اخیر موراکامی که مورد بحثهای فراوانی قرار گرفته باید دید که ترجمه خوب و قابل دفاع است یا نه؟ اما قضاوت صرف بر اساس اینکه چون ترجمه بر اساس هوش مصنوعی بوده پس ترجمه بدی است، به نظرم درست نیست. اتفاقاً این میتواند نمونهٔ بسیار خوبی برای محک توان ترجمهٔ هوش مصنوعی باشد و باید منتظر ارزیابی دقیق ترجمه بر اساس مطابقت با متن ژاپنی یا متن قابل اعتماد انگلیسی بمانیم.
او در پاسخ به این رویکرد که برخی معتقدند ترجمه ماشینی ارتباط ارگانیک با متن را از بین برده و ارتباط مکانیکی ایجاد میکند، توضیح داد: من این اعتقاد را ندارم. بسیاری از اوقات هم هوش مصنوعی خوب ترجمه میکند یا دست کم از میانگین کیفیت ترجمههای موجود در بازار عقب نمیماند. ضمن آنکه طریقهٔ استفاده و نوع هوش مصنوعی بهکار رفته نیز میتواند در کیفیت ترجمه عامل تعیینکنندهای باشد. مترجمانی داریم که بدون هوش مصنوعی هم ارتباط ارگانیکی در متنشان وجود ندارد و اتفاقا هوش مصنوعی به مترجمان ضعیف بیشتر کمک میکند که متنشان کیفیت بهتری پیدا کند.