روح فرشچیان در کالبد هنر ایران و نگارگری زنده است

مینا مختاریان، نگارگر و مدرس دانشگاه، با اشاره به میراث جاودانه استاد محمود فرشچیان در نگارگری ایران گفت: امروز جامعه نگارگری ایران یتیم شده و فقدان ایشان تا سال‌ها احساس خواهد شد اما جسم او از میان ما رفته و روحش در کالبد هنر ایران و نگارگری زنده است و آثارش همیشه سرلوحه نگارگران ایران و جهان خواهد بود. در پی درگذشت استاد محمود فرشچیان، یکی از برجسته‌ترین نگارگران معاصر ایران، مینا مختاریان، هنرمند نگارگر، مدرس دانشگاه، نویسنده و پژوهشگر در گفت‌گو با ایرنا به بازخوانی ویژگی‌های متمایز آثار ایشان، نوآوری‌های فنی و عرفانی در نگارگری پرداخت. وی در مورد ویژگی‌های نگارگری استاد و آن‌چه این شخصیت را به استاد محمود فرشچیان تبدیل کرد، گفت: خودم را بسیار کوچک‌تر از آن می‌دانم که درباره آثار ارزشمند ایشان که بسیار خاص و متفاوت بودند، صحبت کنم اما بر اساس دانش و تجربه شخصی و آشنایی غیرمستقیم با استاد، می‌توانم نکاتی را بیان کنم. من از شاگردان استاد علی‌جان علی‌جانپور بودم که خود شاگرد مستقیم استاد فرشچیان بودند و همیشه آثار استاد، هرچند غیرمستقیم، سرلوحه کار من بوده است. آثار فرشچیان لبریز از حس ملکوت بود مختاریان اضافه کرد: استاد فرشچیان نوآوری و خلاقیتی فراتر از آنچه در نگارگری سنتی یا مینیاتور قدیم ایران وجود داشت، ایجاد کردند. هنر همیشه رو به جلو است و نباید در گذشته متوقف شود؛ ایشان باور داشتند که باید سنت را آموخت و سپس نوآوری کرد. بارها در صحبت‌ها و برنامه‌هایشان تأکید می‌کردند که بدون یادگیری اصول و پایه‌ها، نمی‌توان سبک جدیدی آفرید، چرا که آن اصول همان الفبای هنر است. این مدرس دانشگاه با بیان این که در آثار فرشچیان، عناصر اصلی نگارگری مانند قلم‌گیری و ساخت‌وساز اهمیت زیادی داشت، اظهار کرد: اما همیشه رنگ‌ها بسیار متفاوت بودند. تکنیک کار با اکریلیک، لایه‌گذاری رنگ روی رنگ، ایجاد عمق و بُعد و حضور پرسپکتیو که در گذشته رایج نبود، از ویژگی‌های بارز آثار ایشان بود. رنگ‌ها متنوع و لایه‌لایه روی هم قرار می‌گرفتند، در حالی که در گذشته، رنگ‌ها تخت بودند. آثار او جنبه متافیزیکی داشتند؛ دنیایی غیرمادی و ملکوتی که سرشار از عشق و عرفان بود. مختاریان اضافه کرد: استاد فرشچیان تا واپسین لحظات عمر، با عشق به این هنر، قلم در دست داشت و آثار متفاوتی از خود بر جای گذاشت و شاگردان فراوان، حتی به طور غیرمستقیم، تربیت کرد. او افق و دیدگاهی نو در نگارگری گشود و تغییر نام «مینیاتور» به «نگارگری» نیز به پیشنهاد او بود، زیرا معتقد بود در گذشته این هنر به دلیل ابعاد کوچک و کار در کتاب‌ها چنین نامی داشت، اما امروز با بزرگ شدن ابعاد تابلوها، این عنوان دیگر مناسب نیست. خورشید هنر نگارگری ایران بی‌فروغ شد این مدرس دانشگاه در پاسخ به این سوال که به عنوان یک هنرمند نگارگر، کدام بخش از هنر استاد فرشچیان نادیده مانده و باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد، گفت: به گمانم این موضوع نیاز به کاوش دارد، چون هر اثر ایشان همچون کتابی مستقل است. با این حال، برای من رهایی و روانی خطوط و رنگ‌ها، طراحی‌های قوی و پیچش‌های خاص که باید در آن‌ها غوطه‌ور شد تا درک شوند، بسیار جذاب بوده است. قلم‌گیری‌های قوی و طراحی‌های آزاد ایشان همیشه توجه مرا جلب کرده است. وی با اشاره به دیدارهایش با استاد محمود فرشچیان گفت: در سال ۱۳۹۶، با وجود این که ساکن تهران نبودم، برای بزرگداشت ایشان در کاخ سعدآباد به تهران آمدم و افتخار دیدار و گفت‌وگو با او را داشتم. از ایشان خواستم که برای ادامه کارم راهنمایی بدهند و ایشان گفتند: «فقط کار کنید، فقط کار کنید و به طراحی بسیار بپردازید.» این جمله را همیشه در ذهنم حفظ کرده‌ام. در آبان ۱۴۰۳، هنگام برگزاری نمایشگاه انفرادی نگارگری‌ام در گالری گویای تهران، سجاد محمدیارزاده، رئیس دانشگاه فرشچیان، که ارتباط نزدیکی با استاد داشتند، تماس تلفنی با ایشان برقرار کردند و گوشی را به من دادند. شنیدن صدای استاد در نمایشگاهم و دریافت درس‌هایی از ایشان، برایم سراسر شعف و شادی بود. این آخرین خاطره‌ام از استاد است. مختاریان در سوگ استاد فرشچیان گفت: فقط می‌توانم بگویم خورشید هنر نگارگری ایران بی‌فروغ شد. استاد فرشچیان بیش از هفتاد سال برای نگارگری ایران قلم زدند و در احیا و زنده نگه داشتن این هنر در جهان تلاش کردند. نام نگارگری ایران با نام ایشان می‌درخشد. امروز جامعه نگارگری ایران یتیم شد و تا سال‌ها فقدان ایشان احساس خواهد شد. خدا را شاکریم که او در طول عمرش آثار بسیاری آفرید و نامش در هنر ایران جاودان ماند. جسم او از میان ما رفته، اما روحش در کالبد هنر ایران و نگارگری زنده است و آثارش همیشه سرلوحه نگارگران ایران و جهان خواهد بود. امروز روزی بسیار سخت و تحملش سنگین است؛ باشد که در آرامش جاویدان بیاساید.