از استکهلم تا پاریس و تهران، درخشش آثار هنرمند ایرانی زیر سایه جنگ

به گزارش رسیده، فروش دو اثر از صادق تبریزی، از پیشگامان مکتب سقاخانه، در فاصله کمتر از یک هفته در دو حراج معتبر اروپا، در کنار حضور دو اثر دیگر از این هنرمند در بیست‌وپنجمین حراج تهران، نشان می‌دهد که هنر ایران همچنان در گردش اقتصاد جهانی و داخلی هنر حضوری فعال دارد. چند روز پیش، یکی از آثار صادق تبریزی با عنوان «صحنه فیگوراتیو» (Figure Scene) در حراج Modern Art & Design 668 حراج‌خانه بوکوفسکی (Bukowskis) در استکهلم سوئد به فروش رسید. این نقاشی رنگ‌روغن روی بوم با ابعاد ۳۵ در ۴۵ سانتی‌متر که در دهه ۱۹۶۰ میلادی در تهران خریداری شده و سپس از طریق ارث به مالک کنونی رسیده بود، با برآورد ۴۰ تا ۵۰ هزار کرون سوئد در کاتالوگ حراج قرار گرفت و سرانجام با قیمت ۴۲ هزار کرون سوئد چکش خورد. تنها چند روز بعد، در شامگاه ۹ ژوئیه، حراج‌خانه معتبر میلون اند اسوسیه در پاریس، در مزایده تخصصی هنر مدرن و معاصر خاورمیانه، یکی از آثار شاخص مجموعه «سوارها»ی صادق تبریزی را به مزایده گذاشت. این اثر رنگ‌روغن روی بوم با ابعاد ۴۵ در ۳۵ سانتی‌متر که حدود سال ۱۹۸۰ خلق شده است، با برآورد ۳ تا ۵ هزار یورو عرضه شد و در نهایت با قیمت ۴ هزار یورو، معادل حدود ۴۵۷۰ دلار، به فروش رسید. ارزش نهایی این معامله به حدود ۵۲۰۰ یورو، نزدیک به ۵۹۴۰ دلار، رسید. در این حراج، علاوه بر هنرمندان کشورهای مختلف خاورمیانه، آثاری از ژازه تباتبایی، ایران درودی، محمد احصایی، خسرو حسن‌زاده، حسین محجوبی، ناصر اویسی و جعفر روح‌بخش نیز ارائه شد و بار دیگر نام هنر مدرن ایران در یکی از مهم‌ترین مزایده‌های منطقه به چشم آمد. مهرداد فلاح، نقاش و نماینده خانواده زنده‌یاد صادق تبریزی، درباره این حضور موفق به بانی‌فیلم گفت: «میلون از معتبرترین حراج‌خانه‌های اروپاست و حضور آثار در چنین رویدادی، صرفاً یک فروش معمولی نیست. اثری که از صادق تبریزی ارائه شد، متعلق به مجموعه "سوارها"ست؛ مجموعه‌ای که به اعتقاد بسیاری از پژوهشگران، یکی از مهم‌ترین دوره‌های کاری این هنرمند محسوب می‌شود و به واسطه هویت بصری و جایگاه تاریخی‌اش، همواره مورد توجه مجموعه‌داران قرار داشته است.» او با اشاره به وضعیت بازار هنر در روزهای بحرانی افزود: «برخلاف آنچه تصور می‌شود، بازار هنر همیشه هم‌زمان با تحولات سیاسی واکنش نشان نمی‌دهد. آثار هنرمندان بزرگ، سرمایه فرهنگی هستند و ارزش آنها بر پایه اعتبار تاریخی و کیفیت هنری شکل گرفته است. به همین دلیل مجموعه‌داران حرفه‌ای معمولاً تصمیم‌های خود را بر مبنای هیجان‌های مقطعی اتخاذ نمی‌کنند.» فلاح ادامه داد: «اینکه در فاصله کمتر از یک هفته، آثار صادق تبریزی در استکهلم و پاریس به فروش می‌رسد، صرفاً یک موفقیت شخصی نیست؛ بلکه نشان می‌دهد هنر ایران همچنان جایگاه خود را در بازار بین‌المللی حفظ کرده است. استقبال از آثاری از صادق تبریزی، ناصر اویسی، ژازه طباطبایی و دیگر هنرمندان شاخص مکتب سقاخانه و نوسنت‌گرایان ایرانی، بیانگر آن است که این جریان هنری، پس از بیش از شصت سال، هنوز برای مجموعه‌داران جهان جذابیت دارد.» این هنرمند درباره اهمیت تداوم بازار هنر در شرایط امروز نیز گفت: «جنگ و بحران می‌توانند بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی را کند کنند، اما سرمایه فرهنگی اگر ریشه‌دار باشد، از این فراز و فرودها عبور می‌کند. فروش آثار ایرانی در حراج‌های معتبر اروپا فقط به معنای ثبت چند معامله نیست؛ این اتفاق نشان می‌دهد که هنر ایران همچنان بخشی از اقتصاد جهانی هنر است و اعتماد بازار بین‌المللی را با خود همراه دارد. به اعتقاد من، این خبر خوبی برای فضای هنر ایران است؛ به‌ویژه در آستانه برگزاری حراج تهران که می‌تواند دوباره نبض بازار داخلی هنر را به حرکت درآورد.» هم‌زمان با این موفقیت‌ها، بازار هنر ایران نیز برای برگزاری بیست‌وپنجمین حراج تهران در ۲۶ تیرماه آماده می‌شود؛ رویدادی که در شرایط کنونی، بیش از هر زمان دیگری نشانه تداوم جریان اقتصاد هنر در کشور به شمار می‌رود. در این دوره، دو اثر از صادق تبریزی در کاتالوگ حراج حضور دارند. اثر شماره ۶۲، نقاشی بدون‌عنوان با امضای «S. Tabrizi»، اکریلیک روی بوم در ابعاد ۸۹×۸۸ سانتی‌متر، خلق‌شده در سال ۱۳۹۱، با برآورد قیمت ۵ تا ۶ میلیارد تومان عرضه خواهد شد. همچنین اثر شماره ۸۳، دیگر اثر بدون‌عنوان این هنرمند نیز با همین برآورد قیمت در فهرست آثار قرار گرفته است. در کنار آثار صادق تبریزی، آثاری از هنرمندان شاخصی چون سهراب سپهری، محمد احصایی، پرویز تناولی، آیدین آغداشلو، محمود فرشچیان، مسعود عربشاهی، فرامرز پیلارام، محمود زنده‌رودی، ناصر اویسی، ژازه طباطبایی، کوروش شیشه‌گران، پرویز کلانتری، بهجت صدر، فریده لاشایی، حسین محجوبی، جعفر روح‌بخش، ناصر عصار، رضا مافی، منصور قندریز و پروانه اعتمادی نیز در این دوره به مزایده گذاشته خواهند شد. برآورد قیمت برخی از شاخص‌ترین آثار حراج به ۳۰ میلیارد تومان می‌رسد؛ موضوعی که نشان می‌دهد بازار هنر ایران، هم‌زمان با حضور موفق هنرمندانش در رویدادهای بین‌المللی، همچنان از ظرفیت قابل توجهی در داخل کشور نیز برخوردار است. از استکهلم تا پاریس و از آنجا تا تهران، یک نکته بیش از هر چیز به چشم می‌آید؛ هنر ایران همچنان در حرکت و جنبش است. فروش‌های اخیر صادق تبریزی و حضور هم‌زمان آثار او در مهم‌ترین حراج داخلی کشور، تنها موفقیت یک هنرمند نیست، بلکه نشانه‌ای از استمرار اعتماد به هنر مدرن ایران و ظرفیت اقتصادی این حوزه در روزگار پرالتهاب امروز است؛ ظرفیتی که نشان می‌دهد هنر، حتی در روزهای دشوار، زبان خود را برای گفت‌وگو با جهان از دست نمی‌دهد. صادق تبریزی (۱۳۱۷–۱۳۹۶) از مهم‌ترین پیشگامان هنر مدرن و معاصر ایران و از چهره‌های شاخص مکتب سقاخانه به شمار می‌رود. او از نخستین هنرمندانی بود که ظرفیت‌های هنرهای عامیانه، آیینی و خوشنویسی ایرانی را به زبانی مدرن و شخصی تبدیل کرد و بسیاری، اثر او در سال ۱۳۳۶ را از نخستین تجربه‌های نقاشی‌خط ایران می‌دانند. آخرین نمایشگاه آثار این هنرمند با عنوان «عشاقِ بی‌زمان، افق‌های بی‌کران» خرداد ۱۴۰۳ در گالری سهراب برگزار شد و مروری بر چهار دوره مهم فعالیت هنری او، از ریتم‌خط‌ها تا نقاشی‌های انتزاعی، ارائه کرد.