بانیفیلم: بیشتر دوستداران سینما، میزان علاقمندیشان به فیلمها، از طریق ارتباطیست که با هنرپیشهها برقرار میکنند. اینکه یک یا چند هنرپیشه مورد علاقه تماشاگران در فیلمی حضور داشته باشند، سهم عمدهای در موفقیت آن تپلید سینمایی خپوهد داشت.
فهرست هنرپیشگانی که خاطرات سینمایی ما را رقم زدند، بسیار طولانیتر از لیستهایی که معمولاَ توسط رسانههای سینما و با عنوان بهترینها منتشر میشوند.
نشریه ورایتی در اقدامی با انتشار فهرستی از صد بازیگر سینما، از قدیم تا امروز، عنوان «۱۰۰ بازیگر برتر سینما در تمام دوران» را انتخاب کرده که به نظر میآید، تنها دیدگاه این نشریه است و جای خالی بسیاری دیگر از هنرپیشهها در فهرست ورایتی خالیست!
اینکه هنرپیشهای مانند مریلین مونرو در رتبه نخست لیست قرار گیرد، کملطفی در حق هنرپیشهها بزرگیست که در جمع سلیقه نویسندگان قرار نکرفتهاند!
تلاش میکنیم با انتشار نامهای این فهرست صدنفره، هر روز شرحی که ورایتی در مورد هرکدامشان نوشته، منتشر کنیم.
فهرست ۱۰۰ ستاره بزرگ سینما در ردهبندی منتقدان نشریه «ورایتی» نوامبر ۲۰۲۶
1. مریلین مونرو
2. همفری بوگارت
3. چارلی چاپلین
4. جک نیکلسون
5. کاترین هپبورن
6. سیدنی پوآتیه
7. مارلون براندو
8. تام کروز
9. توشیرو میفونه
10. باربارا استرایسند
11. کلینت ایستوود
12. کری گرانت
13. جولیا رابرتز
14. جیمز دین
15. کلارک گیبل
16. بت دیویس
17. تام هنکس
18. اینگرید برگمن
19. جان وین
20. دنزل واشنگتن
21. رابرت ردفورد
22. گرتا گاربو
۲۳. شان کانری
24. الیزابت تیلور
25. هریسون فورد
26. آدری هپبورن
27. مریل استریپ
28. جیمز استوارت
29. برد پیت
30. گریس کلی
31. پل نیومن
32. آل پاچینو
33. جودی گارلند
34. اسپنسر تریسی
35. ویوین لی
36. جیمز کاگنی
37. کاترین دنو
38. لئوناردو دیکاپریو
39. رودولف والنتینو
40. جین فوندا
41. فرد آستر و جینجر راجرز
42. داستین هافمن
43. مارلن دیتریش
44. جولی اندروز
45. استیو مککوئین
46. رابین ویلیامز
47. شرلی تمپل
48. وارن بیتی
49. مارچلو ماسترویانی
50. دایان کیتون
51. کرک داگلاس
52. جوآن کرافورد
53. بروس لی
54. رابرت دنیرو
55. برادران مارکس
56. جان تراولتا
57. جودی فاستر
58. جین کلی
59. آرنولد شوارتزنگر
60. سوفیا لورن
61. الویس پرسلی
62. اورسن ولز
63. فی داناوی
64. راسل کرو
65. مایکل کین
66. ویل اسمیت
67. رابرت میچام
68. دنیل دی-لوئیس
69.دوروتی دندریج
70. جک لمون
71. مت دیمون
72. نیکول کیدمن
73. باربارا استانویک
74. رابرت داونی جونیور
75. پم گریر
76. برت لنکستر
77. رایان گاسلینگ
78. گریگوری پک
79. دیواین
80. شان پن
81. لیو اولمان
82. مورگان فریمن
83. رابرت پتینسون
84. کیت وینسلت
85. برت رینولدز
86. تیموتی شالامی
87. ووپی گلدبرگ
88. لیلیان گیش
89. نیکلاس کیج
90. لورن باکال
91. کریستن استوارت
92. شاهرخ خان
93. واکین فینیکس
94. اما استون
95. فیلیپ سیمور هافمن
96. ادی مورفی
97. آلن دلون
98. زندایا
99. سیلوستر استالونه
100. هنری فوندا
****
نخست ده نفر ابتدای این فهرست را مرور میکنیم؛
ورایتی گزارش خود را با این مقدمه آغاز کرده است: وقتی یک ستاره سینما را میبینیم، او را میشناسیم. اما چگونه میتوانیم بگوییم کدام ستارهها درخشانترند؟ اندازهگیری عظمت یک ستاره سینما میتواند مانند شکار رعد و برق در یک بطری باشد!
این فرآیندی است که نیاز به بررسی، ظرافت و همچنین جستجوی ترکیبی بینقص دارد. همین شرایط است که منجر به تلفیقی از هنر و محبوبیت، تاریخ و اعتبار که به آرمان درخشان ستاره شدن است، میشود. هر ستاره سینمایی، بازیگر بزرگی نیست؛ هر بازیگر بزرگی هم ستاره سینما نیست. بسیاری از انتخابهای موجود در این لیست، این مورد را منعکس میکنند.
با این حال، یک منطقه جادویی وجود دارد که در آن استعداد و درخشندگی با هم ترکیب میشوند. و همپوشانی دیگری نیز وجود دارد که ممکن است حتی مهمتر باشد؛ همپوشانی بین نحوه ظاهر شدن این افراد روی پرده سینما و نحوه حرکتشان در رویاهای ما…
برای انتخاب ۱۰۰ ستاره برتر سینما، مجبور شدیم از مغز، قلب، جرات و زندگی خیالی خود استفاده کنیم؛ ما به دنبال ستارههایی بودیم که ما را مجذوب خود میکنند، کسانی که ما را به وجد میآورند و بر ما غلبه کرده و ما مجذوبشان میشویم. کسانی که آرزو میکنیم جای آنها باشیم، و کسانی که الهامبخش آن ستارهی سینما هستند و فکر میکنند: «من همینم که هستم.»

۱-مریلین مونرو
عبارت «ستاره سینما» آدمی را به یاد کسی میاندازد که فراتر از قید زمان و سنوسال آن شخص است. با این حال، حتی برخی از بزرگترین ستارههای دوران طلایی هالیوود نیز کاملاً متعلق به زمانه خود هستند.
دو سه دهه پیش، شاید همین حرف را درباره مریلین مونرو هم میزدیم. جذابیت نفسانی و دلربای او انکارناپذیر بود، اما بهراحتی میشد او را صرفاً از دریچه همان دوران خودش، یعنی دهه پنجاه دید؛ دورانی که در مواجهه با برخی مسائل، رویکردی توأم با نوعی پردهپوشی و اشاراتِ غیرمستقیم وجود داشت.
اما بعد، اتفاق جالبی رخ داد؛ درست در میانه عصرِ ما، عصری که سرشار از انواع مسائل بدون پردهپوشی است، حضور این هنرپیشه، صراحتی بیپروا دارد و گویی دیگر هیچچیز برایش عجیب نیست؛ از همین رو، هالهای از رمز و رازِ پیرامون مریلین رو به فزونی گذاشت. مونرو نه تنها در زمانه خود محبوس نماند، بلکه بیش از هر زمان دیگری فراتر از زمان جلوه کرد؛ گویی او پیامآورِ رویاهای عاشقانه ماست. مریلین با آن درخشش منحصربهفرد، زیبایی خیرهکننده و رفتارهای نمایشیِ اغواگرانهاش، و با آن معمای پرفروغی که در تمام نقشآفرینیهایش داشت- از «خارش هفتساله» گرفته تا «بعضیها داغشو دوست دارن»- حضورش جریان دارد. (معمایی که میپرسد: آیا مونرو واقعاً یک «بلوندِ سادهلوح» است، یا دختری باهوش که برای گلیم خود را از آب بیرون کشیدن، دست به هر کاری میزند؟)، برایش هویتی سیال به همراه داشت که با قدرتی شگفتانگیز به روزگارِ ما سرازیر میشود. در واقع، او در زمانه خود گرفتار نشده بود؛ بلکه فرسنگها از زمانه خود جلوتر بود.
وقتی او را در فیلمهایی مثل «آقایان بلوندها را ترجیح میدهند» یا «ناجورها» تماشا میکنید، درمییابید که مریلین بازیگری بسیار توانمندتر از آن است که معمولاً تصور میشود. با این حال، یکی از دلایلی که مهارت بازیگری او اغلب دستکم گرفته میشود، این است که آن شخصیتِ اسطورهای که او خلق کرد، یعنی همان «پرسونا» یا چهرهی عمومیِ مریلین، خود یک اجرای هنریِ متعالی بود.
وقتی او بر پرده سینما ظاهر میشود، فارغ از اینکه چه نقشی دارد، نوعی جادو در درخششِ حضورش نهفته است. نمیتوانید چشم از او بردارید. هنگام تماشای فیلمی از مریلین، تنها نظارهگرِ مریلین مونرو نیستید؛ بلکه با او یکی میشوید و در وجودش ذوب میگردید. و این، جوهرهی اصلیِ یک «ستاره سینما»ست.
توصیه؛ حتماً فیلم «آقایان موطلاییها را ترجیح میدهند» را ببینید.

۲-همفری بوگارت
بوگارت با قد و قامت متواضع و چهره خشنش، تصویر کاملی از یک ستاره سینما نبود. در واقع، او در ابتدا به نقشهای فرعی خشن و شرور تن میداد و تا دهه ۴۰ زندگیاش نتوانست خلاف آن را ثابت کند. اما حتی در فیلمهای اولیهای مانند «جنگل آسفالت»، او به میزان زیادی از جلب توجه، برخوردار بود. بوگارت هنگامی که استودیوها متوجه شدند که شخصیت خشن و گوشهگیر او میتواند به همان اندازه که شرور است، قهرمانانه نیز باشد، جذابترین و متمایزترین مرد نقش اول هالیوود متولد شد؛ مردسالار، زخمی، ترشرو، و پراحساس.
شاید انتظار او برای رسیدن به جایگاه درجه یک، تا حدی به دلیل حال و هوای یاغی و محتاط او بود که برای جذابیتش بسیار ضروری بود: چه در نقش آدمهای خوب («کازابلانکا»)، چه آدمهای بد («گنجهای سیرامادره») یا آدمهایی در حاشیههای اخلاقی مبهم («شاهین مالت»)، بوگارت همیشه احساس میکرد که یک غریبه است. و این همان چیزی است که او را به یکی از ما تبدیل کرد.
حتماً «کازابلانکا» را ببینید.
۳-چارلی چاپلین
اوایل قرن بیستم، طلوع عصر رسانه بود و چاپلین به شکلی که اکنون تقریباً تصورش دشوار است، بر فراز آن قد علم کرد.
برای محبوبیت جهانیِ صرف، او مانند، تصور کنید کلئوپاترا با بیتلز و بابانوئل ملاقات میکند. یکی از جنبههای اصلی شهرت او این است که چاپلین خود را به عنوان یک شخصیت داستانی خلق کرد: ولگرد کوچولو، یک ولگرد ساکت و معمولی، با سبیل جعبهای و کلاه بولینگ و راه رفتن پنگوئنی و درخشش معصومیت. او با شوخطبعی صاحب سبک یک آکروباتباز، فرشتهوار حرکت میکرد.
چاپلین یک نابغه منحصر به فرد کمدی فیزیکی بود که در اجرای نقشهای خود، معجزهآسا بود، اما انسانیت مشترکی را بیان میکرد. و مخاطبان، برای اولین بار، دیدند که یک ستاره سینما میتواند چگونه باشد؛ یک نمایش مسحورکننده از خود درونیشان، زیرا چاپلین مهارت خود را در مجموعهای از فیلمها به نمایش گذاشت که همچنان تصاویر لحظهای تأثیرگذار و خندهدار از جادویی هستند که سینما را به عنوان یک شکل هنری آغاز کرد.
حتما «جویندگان طلا (تب طلا)» را ببینید.

۴-جک نیکلسون
لبخند جذاب. ابروهای گره خورده. صدای خشک و آرام آوازخوانانه که مانند تهدیدی است که تبدیل به اغوا شده.
دهه ۱۹۷۰ دوران بازیگران تکچهره سینما بود، اما جک نیکلسون به عنوان یک ستاره سینما بر همه آنها برتری دارد. هر نقشی که او بازی میکند، نوعی شادی مغرورانه با خشمی در زیر آن وجود دارد که او را به چیزی حماسی تبدیل کرده است: آخرین شورشی.
میتوانید این کیفیت را در تمام اجراهای او ردیابی کنید، چه در حال شورش علیه یک پرستار قلدر بخش روانی در «دیوانه از قفس پرید» یا پیشخدمتی که به او نان تستش را نمیدهد در «پنج قطعه آسان» یا فساد لسآنجلس در «محله چینیها» یا خانواده خودش در «درخشش».
نیکلسون در اعماق وجودش، در حال شورش علیه جهانی است که دیگر نیازی به شورش ندارد و این همان چیزی است که او را بسیار رهاییبخش میکند. او با آخرین شورشی درون همه ما صحبت میکند.
حتماً «دیوانهای از قفس پرید (پرواز بر فراز آشیانه فاخته)» را ببینید.

۵-کاترین هپبورن
قیافه سلطنتی، شخصیت سرسخت و طرز بیان پخته کاترین هپبورن در میانه اقیانوس اطلس، تقلید از او را آسان و لذتبخش میکند. (کیت بلانشت کم و بیش برای انجام همین کار در فیلم «هوانورد» جایزه اسکار را از آن خود کرد) اما شهرت هپبورن پیچیدهتر و همهکارهتر از آن چیزی بود که ممکن است چنین ترفندهای مهمانی نشان دهد. بسیاری هنوز هپبورن را به عنوان برترین بازیگر بزرگ آمریکایی سینما میشناسند و چهار جایزه اسکار رکوردشکن را برای اثبات این موضوع داشت. (او همچنین در نسخه سینمایی «سفر طولانی روز به درون شب» اثر یوجین اونیل، مری تایرون بینظیری را نشان داد.) اما او همچنین یک کمدین سرزنده و شیطون بود - شیرینترین جنبه او در همکاریهایش با شریک زندگیاش اسپنسر تریسی، و تندخوترین او در همکاری با کری گرانت رفیق روحش روی پرده سینما- و وقتی به خودش اجازه میداد، یک مینیمالیست ظریف باشد: به «تابستان» مراجعه کنید، یکی از دوستداشتنیترین و به طرز آرامشبخشی معمولیترین پرترههای او.
حتماً «داستان فیلادلفیا» را ببینید.

۶-سیدنی پوآتیه
پواتیه حضوری دارد که نمیتوان انکارش کرد: حضوری شاعرانه و پرشور، خودجوش و در عین حال برخوردار از نوعی آگاهی باشکوه.
او به عنوان نخستین ستارهی سیاهپوست سینما که ابعادی فراتر از یک انسان معمولی داشت -شخص پیشگامی که (به گفتهی خودش) همواره احساس میکرد وظیفه دارد نمایندهی مردمش باشد- با صرفِ حضورش، ماهیت و سازوکار سینما را دگرگون کرد.
با این حال، آنچه جایگاه نمادین سیدنی پوآتیه را به چیزی بسیار فراتر از صرفاً «اولین بودن» تبدیل میکرد، ترکیبی از شدتِ احساسات و خویشتنداریِ او بود؛ تلفیقی از آن کاریزمای درخشانِ برخاسته از باهاما و اعماقی که گویی با نوعی اندوه یا خاطرهای سنگین گره خورده بود.
گاهی این تصور پیش میآمد که پوآتیه، به دلیل ماهیتِ پیشرو و ساختارشکنانهی ستاره بودنش، نقش شخصیتهایی را ایفا میکرد که بهشدت (و شاید بیش از حد) آرمانی بودند؛ الگوهایی زنده و متحرک که شاید برای واقعیتِ زندگی، بیش از اندازه بینقص به نظر میرسیدند. اما اگر با دقت و تأمل به نقشآفرینیهای او بنگرید، بازیگری را میبینید سرشار از حالاتِ درخشان و نیروی جذبکننده؛ هنرمندی که با تغییرِ تصورِ سیاهپوستان از آنچه میتوانند باشند، سینما را متحول کرد و بدینسان، جهان را نیز تغییر داد.
حتماً «در گرمای شب» را ببینید.

۷-مارلون براندو
چه بسیارند بازیگرانی که برای نقشهای اشتباه برنده اسکار میشوند؛ براندو، به طور غیرمعمول، دو جایزه دریافت کرد که به طور کامل دو نیمه از دوران حرفهای او را تعریف میکنند، دنیایی متفاوت از نظر روحی و جسمی.
در فیلم «در بارانداز»، براندو، جوان واقعگرای خام و زیبا، در پرشورترین و رمانتیکترین حالت خود بود؛ در «پدرخوانده»، براندو، پدرسالار ویرانشده، در خاکستریترین و مالیخولیاییترین حالت خود قرار داشت، اما همچنان با یک جریان حیاتی از خطر.
براندو که همیشه در برابر سیستم مقاوم بود، به نظر میرسید که تقریباً مصمم است ستاره شدن خود را نابود کند، چه با فرستادن نمایندهای سرخپوست برای رد کردن جایزه اسکارش به نام حقوق بومیان آمریکا یا آزمایش مخاطبانش با تحریکات چالشبرانگیزی مانند «آخرین تانگو در پاریس».
اما شورشها و رفتارهای عجیب و غریب او بخشی جداییناپذیر از افسانهاش شد؛ افسانهای که اگر او از ابتدا چنین بازیگر هیجانانگیز و پیشگامی نبود، هیچکدام از آنها پایدار نمیماندند.
حتماً «در بارانداز» را ببینید.

۸-تام کروز
هر کسی که نام هنری او را انتخاب کرده، دقیقاً میدانست چه میکند.
در دهه ۱۹۸۰، توماس کروز ماپوتر چهارم سابق، واقعاً به نظر میرسید که در فیلمها و زندگیاش پرسه میزند. به نظر میرسید که او بدون اصطکاک ناشی از تضاد درونی وجود دارد. و نکته این است که همین امر بودن او را به حضوری جادویی تبدیل میکرد. گستاخ و پرشور، مغرور و چاپلوس، با کمی چاشنی راک اند رول قدیمی، تماشای او در اثری مبتذل مانند "کوکتل" به همان اندازه که در یک موزیک ویدیوی شبهنظامی با حال و هوای پاپ-امروزی مانند "تاپ گان" جذاب بود، در فیلمی جذاب نیز جذاب بود. اما سپس حرفه او به همان اندازه که جذاب بود، غیرمنتظره نیز بود.
او شروع به همکاری با ماجراجوترین فیلمسازان کرد: اسکورسیزی، لوینسون، استون، کوبریک، اندرسون، و همچنان از شخصیت مسحور خود الهام میگرفت، اما آن را عمیقتر و فراتر میبرد.
در «تاپ گان»، او ستاره سینمای عصر پسا-ضدفرهنگ است. اما در «مرد بارانی» و «جری مگوایر» و «ماگنولیا»، او بازیگری برای اعصار است که ابراز لطافت و ناامیدیاش درست از کاریزمای اسکیتسواریاش در هوا سرچشمه میگیرد.
حتماً «تاپ گان» را ببینید.

۹-توشیرو میفونه
برخی از بازیگران بزرگ، فضای ویژهای در اختیار داشتند؛ توشیرو میفونه، در «هفت سامورایی»، گویی بر تمام صحنه مسلط بود. با فیزیک بدنی جوشان و چهرههای تراشیدهاش، میتوانست هم نقش جنگجوی وحشی را بازی کند و هم نقش یک شخصیت پیچیده و آرام را؛ آکیرا کوروساوا، تنها نویسندهای بود که او را یافت و از نظر سبکی، از تمام تواناییهایش بهره میبرد. کوروساوا و میفونه با هم، مجموعهای قابل توجه از ۱۶ فیلم را تولید کردند، از رعد و برق شکسپیری «سریر خون» گرفته تا کمدی سیاه زیرکانه «یوجیمبو». (و این همکاری تنها گل سرسبد یک حرفهی به طرز شگفتآوری پربار است که بیش از ۱۷۰ فیلم را در بر میگیرد.) در زیر غرور و تکبر او، لطافتی ظریف، ظرفیتی تیز برای نمایش مضحکه یا مالیخولیا وجود داشت که هر یک از آنها میتوانست با کوچکترین تغییر در بیان یا موضع، به نمایش گذاشته شود.
حتماً «هفت سامورایی» را ببینید.
۱۰-باربارا استرایسند
همیشه منتقدانی وجود خواهند داشت که باربارا استرایسند را «بیش از حد» میدانند، انگار که راهی معقول و محدود یا گوشهگیرانه برای باربارا استرایسند بودن وجود دارد.
او یک فرد تمامعیار و موفق است که اولین فیلم برنده اسکارش در «دختر بامزه» عملاً او را به عنوان کسی معرفی کرد که به معنای واقعی کلمه برای اجرا زندگی میکند، یا برای زندگی اجرا میکند. (بیانیههای «اینجا هستم» در «روی رژه من باران نبار» فقط یک نمایش موزیکال خیرهکننده نیست، بلکه یک مانیفست شغلی است.)
ستاره شدن استرایسند روی پرده سینما گاهی اوقات تحت الشعاع حرفه ضبط موسیقی شگفتانگیز و وظایف مختلف و بیقرارش به عنوان سلبریتی قرار گرفته است: او به اندازه کسی که به طور طبیعی برای جلب توجه متولد شده، فیلم نساخته است. اما تماشای «دختر بامزه» یا «آنطور که بودیم» یا حتی چیزی به یکباره مانند «سفر گناه» مانند دیدن کسی است که با عزمی راسخ و منحصر به فرد دوربین را به دست میگیرد. — جی. ال.
حتماً ببینید: «دختر بامزه»
